Eiceldonatie - (lezing Freya jaarbijeenkomst 2002)

Indicatie Eiceldonatie

Geen eicellen (meer); dit kan het gevolg zijn van:

• Aangeboren afwijking (bijvoorbeeld het Syndroom van Turner)
• Eierstokken verwijderd
• Bestraling van de eierstokken - eitjes zijn dan "op"
• Vervroegde Overgang

Slechte/zieke eicellen

• Eicellen die niet te bevruchten zijn - bij IVF treed geen bevruchting op. Dit komt maar zelden voor. 1e keus van behandeling is ICSI
• Eicellen die te oud zijn
• Erfelijke ziekte - deze groep wordt echter steeds kleiner aangezien gebruik gemaakt kan worden van andere onderzoekstechnieken zoals vruchtwaterpunctie en prenatale diagnostiek om dergelijke ziekten op te sporen.

Donorselectie

• Bekende donor, zoals zus of goede vriendin
  
  Voorwaarden:
  • Geen erfelijke (ernstige) ziekten - het is per kliniek verschillend in hoeverre een erfelijke ziekte daadwerkelijk reden is om een donor af te wijzen. Als je het hebt over bijv. suikerziekte of een lichte vorm van bronchitis - beide ziektes met een erfelijk component, zou je kunnen overwegen toch tot donatie over te gaan, met name omdat een donor niet gemakkelijk te krijgen is.
  • Leeftijd - hoe jonger hoe beter.
  • Eigen kinderen - gezien het feit dat een IVF behandeling niet geheel zonder risico is, zijn er klinieken die eisen dat de donor bewezen vruchtbaar is en of een voltooid gezin heeft.
  • Screening - op via bloed overdraagbare ziekten
• Onbekende (anonieme) donor, deze zijn echter (steeds) moeilijk(er) te krijgen
  • Andere IVF patiënt - Hierbij zou je het risico kunnen lopen dat indien de IVF bij de patiënt uiteindelijk niet lukt en de acceptor wel zwanger wordt van de ontvangen eicel, dit tot vervelende situaties zou kunnen leiden.
  • Vrijwilliger (wel/niet betaald) - Commercieel eiceldonatie is in Nederland verboden. In Amerika wordt dit wel gedaan. In Amerika zijn er zelfs vrouwen die hiermee hun geld verdienen. Ze laten zich een paar keer per jaar stimuleren, ondergaan een punctie en doneren de eicellen in ruil voor geld.
  • Donor die een gynaecologische operatie ondergaat - Het gebeurde in het verleden nog wel eens dat een vrouw die een sterilisatie onderging van te voren werd gestimuleerd en tijdens de sterilisatie de rijpe eicellen werden aangeprikt. Helaas is het organisatorisch een complex gebeuren aangezien de planning van de OK 2 dagen van tevoren pas bekend is en de acceptor gelijk geschakeld dient te worden met de donor. Daarbij is in grotere (academische) ziekenhuizen onderscheid tussen de IVF-afdeling en de afdeling Gynaecologie. Er is minder binding tussen de Gynaecoloog die de sterilisatie doet en de IVF arts die de eicellen "nodig heeft".
  • In vitro rijping eicellen - een techniek, waar men al een paar jaar mee bezig is en welke wellicht een oplossing zou kunnen bieden, is de mogelijkheid tot het in vitro laten uitrijpen van eierstokweefsel. Een vrouw die een sterilisatie ondergaat zou een stukje eierstokweefsel kunnen afstaan dat vervolgens in vitro verder uit zou kunnen rijpen. Hierbij is stimulatie van de eierstokken zoals normaal bij IVF, niet nodig. Helaas is deze techniek nog niet voldoende ontwikkeld.
  • Ruildonor - Dit wordt in België wel maar in Nederland niet gedaan. Het is steeds moeilijker i.v.m. anonimiteit. Het kan ook oneerlijk zijn, als je zelf een donor van 23 meeneemt en vervolgens ruilt met iemand die een donor van 39 meebrengt. Aangezien de kwaliteit van de eicellen bovenal afhangt van de leeftijd van de donor zou er sprake zijn van ongelijke situaties. Nog vervelender is het dan als de andere partij uiteindelijk wel zwanger wordt van jouw donor terwijl een eigen zwangerschap uitblijft. Hierdoor kunnen vervelende situaties bestaan.

Risico's voor de donor

• Overstimulatie - om dit zoveel mogelijk te voorkomen wordt de donor meestal wat voorzichtiger gestimuleerd
• Infecties - bij 1 op de 500 IVF behandelingen treed een infectie op. Aangezien een infectie tot verminderde dan wel gehele onvruchtbaarheid zou kunnen leiden, dient de donor op de hoogte te zijn van dit risico.
  Het is mede één van de redenen dat sommige klinieken aan de donor de voorwaarde stellen een voltooid gezin te hebben.

Wijze van de behandeling

• Hangt van indicatie en donor af - daarnaast is de wijze van behandeling en medicijngebruik per kliniek verschillend. Dr Alberda zegt het te betreuren dat medicijnen zoals bijvoorbeeld Humegon en Menogon niet meer te verkrijgen zijn, en er nu gebruik gemaakt dient te worden van veel duurdere medicijnen die niet beter zijn, maar wel tot gevolg hebben dat de IVF behandeling 2 tot 3 keer zo duur wordt als voorheen. Het is mogelijk dat IVF uit het ziekenfondspakket gehaald wordt omdat het zo duur is door de nieuwe en zeer dure medicijnen.
• Donor ondergaat normale IVF procedure of een iets voorzichtiger stimulatie - dit laatste met name om het risico op overstimulatie te voorkomen
• Ontvanger krijgt medicijnen voor implantatie of transplantatie moet precies getimed worden - cyclus van de donor en acceptor worden hiervoor gelijk geschakeld als acceptor een cyclus heeft. Als de ontvanger geen eigen cyclus heeft is de behandeling eigenlijk makkelijker en kan het slijmvlies van de baarmoeder gemakkelijk opgebouwd worden met medicijnen.

Zwangerschap - de kans op zwangerschap is zeker niet lager dan bij een "normale" IVF.

• Kans op zwangerschap hangt vooral af van de leeftijd van de donor - Hoe jonger de donor, des te groter de kans op zwangerschap
• Doorgaan met medicijnen in de zwangerschap - Indien de acceptor zelf geen hormonen produceert zullen de eerste maanden van de zwangerschap hormonen te worden gebruikt (Progesteron bijv. in de vorm van Progestan)
• Verloop van de zwangerschap - Helaas verloopt deze over het algemeen moeilijker dan een "gewone" IVF zwangerschap. Dit is te verklaren omdat bij een "gewone" IVF zwangerschap de helft van het embryo bestaat uit lichaamseigen materiaal (de eicel van de vrouw en het sperma van de man), bij eiceldonatie is er sprake van een volledig "lichaamsvreemd" embryo wat een verhoogde kans op zwangerschapsvergiftiging met zich meebrengt. Eiceldonatie door een zus verkleint de kans op zwangerschapsvergiftiging. Vooralsnog leidt 50% van de na eiceldonatie ontstane zwangerschappen tot een vorm van zwangerschapsvergiftiging, die meer of minder ernstig kan zijn.

Conclusie

• Er zijn geen grote medisch-technische problemen bij eiceldonatie - Voor donor/acceptor is er geen enkel verschil of de donatie in combinatie met IVF of ICSI wordt gedaan. In bovenstaand verhaal kan dan ook daar waar IVF staat ook ICSI gelezen worden.
• Zwangerschapskans is minstens gelijk aan normale IVF - Voor een groot deel is dit afhankelijk van de leeftijd van de donor. Indien sprake is van een jonge donor (leeftijd 25 - 30 jaar) is de kans op zwangerschap 30% - 35%.
• De moeilijkheid is het verkrijgen van eicellen - Door het opheffen van de anonimiteit van de donor zal het vinden van een anonieme donor alleen nog maar moeilijker worden. Techniek welke het mogelijk maakt tot het in vitro uitrijpen van eierstokweefsel zou hier wellicht een oplossing kunnen bieden, maar is technisch (nog) niet goed mogelijk.
• Donor moet het zware werk doen - De donor moet de IVF behandeling ondergaan, het spuiten en de punctie met alle risico's van dien.