In vitro maturatie (IVM) is een nieuwe vorm van kunstmatige voortplantingstechniek.
Bij deze methode worden onrijpe eicellen uit de eierstokken gehaald middels een punctie. Deze eicellen worden in ongeveer 30 uur in het laboratorium tot rijping gebracht voordat zij worden bevrucht door middel van IVF of ICSI.
Het voordeel van deze techniek is dat de vrouw hierbij geen hormonale stimulatie van de eierstokken hoeft te ondergaan. Hierdoor is de behandeling voor de vrouw minder belastend en het risico van ovarieel hyperstimulatiesyndroom (OHSS, algemeen bekend als “overstimulatie”) is afwezig.
IVM is daarmee met name geschikt voor patiënten die een verhoogd risico op OHSS hebben, zoals patiënten met het polycysteus ovarium syndroom (PCOS).
In Nederland wordt IVM op dit moment nog nauwelijks toegepast. Wereldwijd zijn er naar schatting 1100 kinderen geboren na deze techniek. De eerste IVM-zwangerschap werd in 1991 gerapporteerd. De laatste jaren is de efficiëntie van IVM toegenomen. In centra met ervaren behandelaars is het percentage levendgeborenen per cyclus bijna 15%.
De beroepsverenigingen van gynaecologen (NVOG) en klinisch embryologen (KLEM) hebben recent besloten IVM in Nederland te introduceren, in het kader van wetenschappelijk onderzoek.
Aan het begin van elke menstruatiecyclus ligt in de eierstokken een aantal antrale follikels (eiblaasjes waarin de eicel zich bevindt) klaar, die onder invloed van FSH (follikel stimulerend hormoon) groeien en rijpen. Slechts één dominante follikel rijpt volledig en zal springen, waarna de eicel vrijkomt. De rest van de antrale follikels verschrompelt nadat de FSH-waarde daalt. Onder invloed van LH (luteïniserend hormoon) vindt de finale rijping plaats en hierna volgt de ovulatie.
Door hormoonstimulatie met FSH bij IVF voorkomt men de verschrompeling van de antrale follikels, waardoor meerdere follikels kunnen worden gepuncteerd.
Bij IVM past men echter geen hormoonstimulatie toe en oogst men de eicellen vroeg in de cyclus uit antrale follikels voordat verschrompeling optreedt. Deze eicellen hebben reeds hun uiteindelijke grootte bereikt en zijn in staat tot rijping en kunnen bevrucht worden.
Het voordeel van de behandeling is dat er geen hormoonbehandeling nodig is, terwijl er toch meerdere eicellen worden verkregen. Er is geen risico op het ovarieel hyperstimulatie syndroom met de bijbehorende complicaties. Hierdoor is de behandeling patiëntvriendelijker, veiliger en goedkoper dan gewone IVF.
De nadelen zijn dat IVM op dit moment nog minder efficiënt is dan IVF, omdat het technisch lastiger is om eicellen te verkrijgen en er daarnaast meer laboratoriumwerkzaamheden nodig zijn. Tevens is over de veiligheid voor het nageslacht nog niet voldoende bekend.
Op theoretische gronden en op grond van ervaring met diermodellen zou IVM geassocieerd kunnen worden met het optreden van afwijkingen bij het nageslacht door verstoring van genetic imprinting. Uit diermodellen is gebleken dat IVM geassocieerd is met het large offspring syndrome (abnormaal hoog geboortegewicht, baringsproblemen en verhoogde kans op afwijkingen/ziekte).
Het is niet aannemelijk dat hierbij de IVM-procedure de belangrijkste of enige oorzakelijke factor is. Onder andere spelen ook een verlenging van de periode waarin geslachtscellen en embryo's in vitro worden gehouden en de samenstelling van het kweekmedium een rol. Het is niet bekend of verstoring van het proces van genetic imprinting bij mensen kan leiden tot het large offspring syndrome. In de gepubliceerde volgstudies van ruim 300 IVM-kinderen zijn geen aanwijzingen te vinden in de richting van een toename van geboortegewichten, het vaker voorkomen van congenitale afwijkingen of ontwikkelingsstoornissen. Echter de gerapporteerde groepen zijn nog relatief klein en de duur van de studies beperkt tot hoogstens tweejarige leeftijd.
Naar aanleiding van de beschikbare gegevens over IVM adviseert de beroepsgroep deze kunstmatige voortplantingstechniek in Nederland toe te staan, maar vooralsnog alleen in het kader van een goedgekeurd wetenschappelijk onderzoeksprotocol. In dit protocol behoort te zijn voorzien in een adequate follow-up van de kinderen geboren na IVM. Voorts wordt voor de follow-up gegevens aanbevolen aansluiting te zoeken bij een internationaal registratiesysteem, zodra dit voorhanden komt.
Josévan der Schoor
Januari 2009
Geraadpleegde bron: Nederlands Tijdschrift voor Geneeskunde 2008;152:B25