In Nederland wordt er na een IVF/ICSI-traject doorgaans één, maar maximaal twee embryo’s, teruggeplaatst. Vaak blijven er na de verse terugplaatsing embryo’s over. Als deze van goede kwaliteit zijn kunnen die worden ingevroren. Dit noemt men cryopreservatie. Niet alle embryo’s doorstaan het invriezen en het ontdooien goed, maar verreweg de meeste embryo’s wel. Godfried van der Heijden, klinisch embryoloog in het Radboud UMC Nijmegen, beantwoordt onze vragen.
Hoe gaat het ontdooien van een embryo in zijn werk?
“Om het ingevroren embryo te ontdooien wordt het rietje uit de vloeibare stikstof (-196ºC) gehaald. Het embryo wordt snel overgebracht naar een vloeistof druppel waar het een korte periode in zit. Hierna volgen nog enkele van dit soort stappen waarbij de samenstelling van de vloeistof iets verandert om het embryo weer te laten wennen aan een ‘normale’ omgeving.”
Hoeveel tijd kost het ontdooien van een embryo?
“Dit proces duurt 15 tot 30 minuten.”
Hoe vaak komt het voor dat een embryo niet goed ontdooit?
“Of een cryo-embryo transfer (het terugplaatsen van een ontdooid embryo in de baarmoeder) doorgaat hangt erg af van de invriesmethode. Als de vitrificatie techniek wordt gebruikt dan is dit tussen de 95% en 99%. Bij de zogenaamde slow-freeze techniek is dit tussen de 70-85%. Alle Nederlandse centra zijn de afgelopen jaren een voor een overgestapt op de vitrificatie techniek.
Maar het is misschien belangrijker om te weten wat de kans is om zwanger te worden nadat een ontdooid embryo is teruggeplaatst. De NVOG (beroepsvereniging van gynaecologen) publiceert elk jaar de landelijke IVF-resultaten, uitgesplitst naar behandelcentrum. Hierin kan je ook terugvinden wat de slagingspercentages zijn van de cryo-cycli.”
Wat kunnen factoren zijn waardoor een embryo niet goed ontdooit?
“Alle fertiliteitsklinieken in Nederland willen de kans dat hun patiënten hun kinderwens kunnen vervullen maximaliseren. Dit wordt onder andere gedaan door ook de minder goed uitziende embryo’s in te vriezen. Deze embryo’s leiden na terugplaatsing wat minder vaak tot een zwangerschap dan embryo’s die er wel goed uitzien. Wat we vaak zien is dat embryo’s die er al minder mooi uitzagen voorafgaand aan het invriezen ook vaker het ontdooiproces niet goed doorstaan. Afgezien van een wat lagere kans op een zwangerschap lijken er gelukkig geen verschillen te zijn tussen baby’s geboren uit mooie embryo’s of minder mooie embryo’s.
Natuurlijk zijn er ook allerlei technische factoren van belang voor een goede ontdooiing: de temperatuur van de vloeistoffen waarin het embryo na ontdooiing zit, de samenstelling van deze vloeistoffen, etc. Goed nieuws is dat alle middelen die gebruikt worden voor het invriezen en ontdooien van embryo’s door de IVF-centra bij bedrijven worden gekocht die in het maken van deze producten gespecialiseerd zijn. Voor hen gelden hoge kwaliteitseisen alvorens ze het product op de markt mogen brengen. Wat betreft de temperatuur van de vloeistoffen: het is standaard dat elk IVF-laboratorium de temperatuur goed in de gaten houdt en op juistheid controleert.”
Kun je vooraf inschatten of een embryo goed zal ontdooien?
“Helaas is het van tevoren niet goed in te schatten of een embryo een ontdooiing doorstaat of niet. Uiteindelijk gaat het bijna altijd goed (95 van de 100 keer).”
Wanneer een embryo niet goed ontdooit, is er dan nog voldoende tijd om (als dit voorradig is) een nieuw embryo te ontdooien?
“Vaak wel, maar niet altijd. Dit hangt af van hoeveel behandelingen er op die dag in de kliniek gepland zijn. Bij rustige dagen is het ontdooien van een extra embryo in principe geen probleem. Bij drukke dagen kan ervoor gekozen worden om dit niet te doen. Immers, alle andere behandelingen van die dag moeten ook de optimale aandacht krijgen.”
Wat is de herhalingskans dat een volgend embryo (bij hetzelfde koppel) ook niet goed ontdooit?
“Gelukkig is die kans klein! In verreweg de meeste gevallen hebben we na het ontdooien van een volgend embryo er wel een die geschikt is voor terugplaatsing. Maar het komt wel eens voor dat meerdere embryo’s van een paar er niet goed uit komen. Waarom dit zo is kunnen we (nog) niet verklaren.”
Wanneer het embryo niet goed ontdooit, is er dan iets mis met het embryo of is het een technische procedure die niet slaagt?
“Beide kan het geval zijn. Wel zien we dat de technische procedure de laatste jaren zeer is gestandaardiseerd. Dit heeft zwangerschapskansen van ontdooide embryo’s enorm verbeterd. Zoals eerder beschreven worden ook embryo’s ingevroren die minder mooi zijn, deze hebben ook een grotere kans om het ontdooiproces niet goed te doorstaan.”
Hoe kan het dat een stel in het buitenland te horen krijgt dat het ontdooien altijd slaagt (98%); wat doen ze daar anders?
“Sinds de invoering van de zogenaamde vitrificatie techniek zijn de slagingskansen van een ontdooiing ontzettend toegenomen. In de Nederlandse klinieken zal het slagingspercentage in de buurt van die van een buitenlandse kliniek liggen. Dit slagingspercentage is natuurlijk belangrijk. Ook belangrijk is het zwangerschapspercentage. Het slagingspercentage van ontdooien kan wel heel hoog zijn, maar als er weinig zwangerschappen uit voortkomen schiet je daar als patiënt niet veel mee op.
Stel een kliniek heeft het beleid dat elk embryo na ontdooiing wordt teruggeplaatst, ook als dit niet goed uit de ontdooiing is gekomen, terwijl een andere kliniek ervoor kiest om alleen embryo’s terug te plaatsen die wel goed uit een ontdooiing zijn gekomen. De slagingskansen per ontdooiing zullen voor de 1ste kliniek hoger zijn, maar de zwangerschapskansen per terugplaatsing zullen weer hoger zijn voor de 2de kliniek. Vanuit het oogpunt van patiëntvriendelijkheid is voor beide afwegingen wat te zeggen want de ene patiënt zit niet te wachten op een terugplaatsing met een lage kans op een zwangerschap terwijl de andere patiënt elke kans wil aangrijpen.”
