Vervroegde overgang (prematuur ovarieel falen, POF)

De gemiddelde leeftijd waarop de vrouw stopt met menstrueren is 51. Dit is de start van de menopauze. Bij 1% van de vrouwen begint de overgang al voor haar 40e jaar. In dat geval wordt gesproken over vervroegde overgang. Andere benamingen hiervoor zijn prematuur ovarieel falen (POF) en premature ovariële insuffiëncy (POI).

De diagnose

Als je arts vermoedt dat bij jou sprake is van een te vroeg overgang vraagt hij/zij naar ziekten, operaties, medicijnen, bestralingen enzovoort. Ook wordt gevraagd naar aangeboren afwijkingen in de familie en naar het aanwezig zijn van zwakzinnigheid. Eveneens zal je worden gevraagd of je weet hoe oud je moeder was toen ze in de overgang kwam. De leeftijd waarop een vrouw in de overgang komt, is voor een deel erfelijk bepaald. Daarnaast is het belangrijk om te weten of er andere familieleden zijn die te vroeg in de overgang zijn gekomen. Uit onderzoek is gebleken dat wanneer niemand in de familie te vroeg in de overgang kwam, de kans dat een familielid dit overkomt niet groter is dan 1-2%. Als daarentegen meer vrouwen in een familie de vervroegde overgang kwamen (zonder duidelijke oorzaak) dan is de kans groot dat nog meer familieleden te vroeg in de overgang komen en kan het belangrijk zijn ze hiervoor te waarschuwen. Ze kunnen dan als ze dat willen bijvoorbeeld eerder stoppen met de pil, of hormonaal onderzoek laten doen naar een eventueel beginnende overgang.

Met bloedonderzoek kan worden vastgesteld dat je in de overgang bent. Als de eierstokken geen eicellen meer bevatten, niet reageren of afwezig zijn, krijgen je hersenen geen seintjes terug om de aanmaak van FSH te stoppen en blijft het FSH hormoon maar stijgen. Bij vrouwen met een te vroege overgang worden hoge spiegels FSH en LH en lage spiegels oestrogenen gevonden. Bloedonderzoek is alleen zinvol als er geen hormoonpreparaten gebruikt worden. Je moet dan ook minstens 1 maand vóór de test stoppen met de anticonceptiepil.

Als je onvoorzien in de overgang komt, wordt er chromosoomonderzoek verricht. Hiervoor wordt een buisje bloed afgenomen. De uitslag wordt meestal na 12-14 weken bekend. Vaak wordt ook onderzoek gedaan naar draagsterschap van een fragiele-X aandoening. Dit gaat eveneens via bloedonderzoek.

Omdat er mogelijk sprake kan zijn van antistoffen tegen je eigen eierstokken, kan je lichaam mogelijk ook antistoffen maken tegen andere klieren die hormonen produceren. Er wordt dan via bloedonderzoek gekeken of er antistoffen zijn tegen de schildklier en de bijnier. In dat geval zal door middel van bloedonderzoek worden gekeken of de bijnier en de schildklier nog normaal werken.

Vervroegd in de overgang. Wat nu?

De boodschap dat je vervroegd in de overgang bent, kan hard aankomen. Dit is iets waar je (ruim) voor je 40e meestal nog helemaal niet mee bezig bent. In de eerste instantie is het moeilijk te overzien wat het inhoudt om te vroeg in de overgang te zijn. Veel gevoelens kunnen naar boven komen: ongeloof, boosheid, verdriet, schaamte, jaloezie. De vrouw kan zich door haar lichaam in de steek gelaten en in haar vrouw-zijn aangetast voelen. Het is niet altijd makkelijk om hier met de mensen in de omgeving over te praten. Mensen hebben de neiging om – met de beste bedoelingen – te proberen je op te beuren. Voor de betrokkene voelt dit wel eens alsof het probleem wordt onderschat.

De vervroegde overgang heeft hele grote gevolgen. De kinderwens wordt misschien niet vervuld. De lichamelijke klachten zoals opvliegers hebben grote weerslag op je dagelijks functioneren. Door het risico op botontkalking wordt je geconfronteerd met lichamelijke klachten die niet overeenkomen met je leeftijd. Je wordt met heel andere dingen geconfronteerd dan je leeftijdgenoten en deelt hun ervaringen niet, zoals de menstruatieproblemen, voorbehoedsmiddelen, kinderen krijgen en opvoeden. Je leeftijdsgenoten herkennen zich op hun beurt niet in de overgangsklachten en eventuele ongewilde kinderloosheid. Dit kan er voor zorgen dat je je een buitenbeentje voelt. Allerlei vragen dringen zich op. Hoe moet ik omgaan met de lichamelijke ongemakken van de overgang? Ben ik nu lichamelijk al oud en welke gevolgen heeft het voor mijn conditie? Is er nog een kans dat ik op een andere manier toch nog moeder kan worden? En met wie kan ik hierover praten?

Zijn er behandelmogelijkheden?

Het spreekt vanzelf dat je alleen zwanger kunt worden als er eicellen aanwezig zijn. Maar zelfs als er waarschijnlijk nog wel wat eicellen zijn, is de kans dat je zwanger raakt, nadat is vastgesteld dat je vervroegd in de overgang bent, helaas erg klein. Hormoonstimulaties hebben geen zin, je eigen lichaam produceert immers al grote hoeveelheden FSH hormonen! Ditzelfde geldt voor IVF, waarbij de groei van de follikels ook door middel van hormoonstimulatie plaatsvindt. De kans op een zwangerschap bij vrouwen die vervroegd in de overgang zijn, is 5-10% lifetime, dus niet 0% maar desondanks heel laag.

Eiceldonatie

Er is nog wel een kans om zelf een zwangerschap te dragen, namelijk na eiceldonatie. Dit is helaas echter geen eenvoudige zaak. In de eerste plaats is het voor veel paren een moeilijke keuze om een eicel van iemand anders te gebruiken. Daarnaast moet je een eiceldonor vinden die hiervoor de IVF procedure wil ondergaan. Het embryo wordt daarna in jouw baarmoeder geplaatst. Als er geen donor in je eigen omgeving gevonden wordt, is het niet makkelijk om elders een donor te vinden. Sinds kort is het enkele klinieken in Nederland mogelijk om een eicel van de eicelbank te krijgen.Ook zijn er mogelijkheden in het buitenland. Helaas slaagt een IVF-behandeling niet altijd. De kans op een zwangerschap met eiceldonatie is mede afhankelijk van de leeftijd van de donor van de eicellen.

Het mooie van dit alternatief is dat het paar zelf een zwangerschap en bevalling kan ervaren en het kind genetisch verwant is met de vader. Bij eiceldonatie behandeling in Nederland is het verplicht om de donor te registreren in het landelijk donorregister. Hierdoor kan het kind later in contact komen met zijn biologische eiceldonor. In andere landen kan eiceldonatie anoniem zijn.

Adoptie

Een andere mogelijkheid om een gezin te vormen en een kind te kunnen opvoeden is een kind te adopteren. Hieraan zijn wel een aantal dilemma’s, een lange procedure en hoge kosten verbonden. Maar als je aan de voorwaarden voldoet en je de keuze maakt om deze procedure te doorlopen, is het vrijwel zeker dat er een kind komt.

Pleegouderschap

In Nederland is er een groot tekort aan pleeggezinnen die een kind willen opvangen dat (al dan niet tijdelijk) niet in het eigen gezin kan blijven. Het moeilijke van deze keuze zit in het feit dat de opvang vaak tijdelijk is, dat het niet je eigen kind wordt en dat de kinderen vaak een problematische achtergrond hebben. De pleegouders worden echter wel door professionals begeleid bij de opvoeding en het geeft veel voldoening om een kind een veilige omgeving te bieden. Er zijn verschillende vormen van pleegzorg, zoals langdurige zorg, crisisopvang en weekendzorg.

Wil je meer lezen?