Endometriose

Endometriose is een ziekte waarbij weefsel lijkend op baarmoederslijmvlies (endometrium) buiten de baarmoederholte voorkomt. Dit kan ernstige pijnklachten veroorzaken en gevolgen hebben voor de vruchtbaarheid.

Wat is endometriose?

Het endometrium is het slijmvlies waarmee de binnenkant van de baarmoeder is bekleed. Tijdens elke menstruatiecyclus groeit dit slijmvlies aan. En als er geen zwangerschap ontstaat wordt het grootste deel ervan tijdens de menstruatie afgestoten.

Het grootste deel van de menstruatie wordt via de vagina afgestoten. Een deel van het menstruatievocht komt echter via de eileiders in de buikholte terecht. Daar wordt het normaal gesproken opgeruimd door het immuunsysteem. Bij sommige vrouwen wordt dit weefsel echter minder goed afgebroken en dan kan dit weefsel, dat lijkt op baarmoederslijmvlies,  zich in de buikholte hechten. Zo kunnen er endometriosehaarden ontstaan. Er wordt gedacht dat endometriose mogelijk ook op andere manieren kan ontstaan, bijvoorbeeld uit stamcellen uit de baarmoeder, of via versleping van baarmoederslijmvliesachtige cellen. Endometriose kan aanwezig zijn op de eierstokken, in de baarmoederspierwand, in of op de blaas en in of op de darmen. De endometriosehaarden ondergaan dezelfde veranderingen tijdens de cyclus als het slijmvlies in de baarmoeder. Dit betekent dat tijdens de menstruatie de endometriosehaarden gaan bloeden, met als gevolg bloed in de vrije buikholte. Dit kan veel pijnklachten geven.

Naar schatting heeft 1 op de 10 vrouwen een vorm van endometriose.

Symptomen van endometriose

Veel vrouwen hebben endometriose zonder dat ze klachten hebben. Er zijn ook vrouwen die zeer veel pijnklachten ervaren. De hoeveelheid pijn zegt niets over de uitgebreidheid van de endometriose. De pijnklachten kunnen toenemen rond de menstruatie, rond de eisprong of tijdens het vrijen. Typische endometrioseklachten zijn:

  • pijn, vooral rond de menstruatie, rond de eisprong of tijdens het vrijen
  • langdurige of hevige menstruatie
  • last bij het plassen en ontlasting

Daarnaast kunnen er ook minder specifieke klachten aanwezig zijn zoals pijn in de vagina, een opgeblazen gevoel, rugpijn en moeheid.

Hoe wordt de diagnose gesteld?

Helaas duurt het vaak lang voordat de diagnose endometriose wordt gesteld. Dat komt aan de ene kant omdat veel vrouwen naar de dokter gaan met aspecifieke klachten. De klachten worden dan niet snel herkend als mogelijke endometrioseklachten. Aan de andere kant wordt ook vaak gedacht dat menstruatiepijn er nu eenmaal bij hoort. Dat is niet terecht, als je zo veel pijn hebt dat je daardoor bijvoorbeeld niet kunt werken of niet naar school kunt, is aanvullend onderzoek op zijn plaats.

De diagnose wordt officieel gesteld met behulp van een kijkoperatie (laparoscopie).  Maar de huisarts kan bij inwendig onderzoek ook voelen of er afwijkingen zijn, en soms kunnen de afwijkingen gezien worden tijdens het onderzoek met de eendenbek. Als er bij dit lichamelijk onderzoek niks afwijkends gevonden wordt betekent dat nog niet dat er geen endometriose is.

Met behulp van een echo kan endometriose worden vastgesteld op bijvoorbeeld de eierstokken. Ook op een MRI kan endometriose gezien worden. Vaak zorgt een combinatie van lichamelijk onderzoek, echo en eventueel MRI en kijkoperatie voor het stellen van de diagnose.

Endometriose en vruchtbaarheid

Hoe vroeger de diagnose wordt gesteld, hoe groter de kans is dat je vruchtbaar blijft en zwaardere ingrepen voorkomen kunnen worden. Er is een aantal oorzaken voor het uitblijven van een zwangerschap aan te wijzen. Eén daarvan is dat de eileiders verkleefd zijn geraakt, waardoor de eicel en de zaadcel elkaar niet kunnen treffen.  Andere mogelijke oorzaken van een verminderde vruchtbaarheid bij vrouwen met endometriose zijn: verstoring van het milieu in de buik  door de aanwezigheid van ontstekingsstoffen, een minder goede eicelkwaliteit wanneer endometriose in de eierstokken aanwezig is, verstoring van het milieu in de baarmoeder wanneer endometriose aanwezig is in de baarmoederspier.

Gelukkig zijn er ook veel vrouwen die ondanks endometriose wel vlot zwanger worden.

Neem je pijnklachten serieus

Ervaar jij veel pijn rond je menstruatie of tijdens het vrijen? Neem deze klachten dan serieus en bespreek ze met je arts. Een verwijzing naar de gynaecoloog is op zijn plaats als je bovengenoemde klachten hebt. Veel vrouwen met endometriose blijven rondlopen met deze klachten omdat ze hebben geleerd dat pijn tijdens de menstruatie ‘er nu eenmaal bij hoort’. Dat is niet terecht, zeker niet wanneer die klachten je belemmeren in je dagelijks leven. Hierdoor wordt vaak onterecht niet de diagnose endometriose gesteld.

Behandelopties om de endometriosegroei te remmen

Wanneer de diagnose endometriose is gesteld, zijn er verschillende behandelopties om de endometriosegroei te remmen. Welke behandeling wordt voorgesteld, is afhankelijk van de ernst van de endometriose:

  • hormonale therapie
  • chirurgische ingrepen
  • alternatieve therapieën zoals acupunctuur, homeopathie en osteopathie

Het is heel belangrijk om te weten dat de behandeling van endometriose maatwerk is. Afhankelijk van jouw klachten en wensen, van de plaats waar de endometriose zit, van de aanwezigheid van kinderwens en van je leeftijd zal je arts samen met jou en je eventuele partner tot een behandelplan komen.

In de brochure Endometriose lees je meer over de verschillende opties die hierboven genoemd worden.

Behandelopties m.b.t. de kinderwens

Afhankelijk van de duur van de kinderwens, de ernst van de endometriose en de leeftijd van de vrouw kan voor intra-uteriene inseminatie (IUI, waarbij opgewerkt sperma rechtstreeks in de baarmoeder wordt geïnsemineerd) worden gekozen of voor IVF (In Vitro Fertilisatie). Jouw arts zal, afhankelijk van jouw specifieke situatie, samen met jou en je partner tot een behandelplan komen.

Wil je meer lezen?