GnRH-agonisten

Over GnRH-agonisten

Voorafgaand aan een IVF-behandeling wordt in sommige gevallen een hormoonpreparaat voorgeschreven om de natuurlijke cyclus van de vrouw stil te leggen: een zogenaamd GnRH-agonist. We vertellen je graag meer over de werking van deze medicijnen.

In dit artikel wordt informatie gegeven over medicijnen. Als je meer wilt weten, of vragen hebt, praat er dan over met je arts. Hij weet er meer van.

Inleiding

Tijdens een IVF- (of ICSI-)behandeling schrijft de arts vaak een hormoonkuur voor. In ieder geval om meerdere eitjes te laten rijpen (de stimulatie), die dan bij de punctie worden weggehaald. Soms ook een kuur om eerst de natuurlijke cyclus stil te leggen. Dit gebeurt dan voor met de stimulatie wordt begonnen. Dit artikel gaat met name over de hormonen die toegediend worden om de cyclus stil te leggen, de GnRH analogen.

In het kort wordt uitgelegd hoe het natuurlijk hormoon GnRH werkt, en wat het verschil is met het toegediende GnRH. Daarna komen de verschillende medicijnen aan bod die artsen in Nederland kunnen voorschrijven.

In het volgende hoofdstuk komen het natuurlijke hormoon en het toegediende hormoon ter sprake. Het natuurlijke hormoon heet ‘GnRH’ en het toegediende noemt men een ‘GnRH-agonist’. Laten we eerst kijken wat GnRH is.

Wat is ‘GnRH’…

GnRH staat voor Gonadotropin Releasing Hormone. Dit betekent zoveel als: een hormoon dat ervoor zorgt dat er gonadotrofines vrijkomen. Maar wat zijn gonadotrofines?

Gonadotrofines is een verzamelnaam voor weer andere hormonen die een rol spelen in de vruchtbaarheidscyclus van de vrouw. Het gaat hier om twee gonadotrofines, het zogenaamde FSH en LH. Dat zijn hormonen die worden geproduceerd door de hypofyse, een klein orgaantje dat in ons achterhoofd gelegen is, letterlijk ‘tussen onze oren’ en dat met een steeltje aan de hersenen vastzit. FSH staat voor Follikel Stimulerend Hormoon en zorgt ervoor dat het blaasje (follikel) groeit waarin het eitje zit (in de eerste helft van de cyclus). LH staat voor Luteïniserend Hormoon en zorgt ervoor dat de eisprong optreedt als het blaasje volgroeid is. Bij de eisprong komt het eitje vrij en kan het door het sperma bevrucht worden.

GnRH wordt in Nederland overigens ook wel aangeduid met de term LHRH, dat staat voor Luteïniserend Hormoon Releasing Hormoon.

Terug naar het GnRH. Het GnRH zorgt er nu voor dat de hypofyse de twee hormonen FSH en LH gaat produceren. GnRH is een natuurlijk hormoon, dat wil zeggen, het wordt door ons eigen lichaam geproduceerd. Omdat het niet rechtstreeks een rol speelt in de cyclus, maar alleen dient om de hypofyse aan te zetten tot de productie van de gonadotrofines, wordt het ook wel een boodschapperhormoon genoemd.

…en wat zijn GnRH-agonisten?

Het GnRH is een natuurlijk hormoon. Een GnRH-agonist is dat niet. Het heeft een samenstelling die weliswaar lijkt op natuurlijk GnRH, maar heeft een geheel andere werking. Het dient namelijk niet om de hypofyse aan te zetten tot productie, maar juist om de productie te stoppen.

Hoe werkt een GnRH-agonist?

Laten we allereerst kijken hoe het natuurlijke GnRH werkt. Zoals gezegd werkt het GnRH in op de hypofyse. Om precies te zijn: op zogenaamde receptoren die op het oppervlak zitten van de hypofysecellen. Het eerste wat gebeurt is dat het GnRH koppelt met een receptor. Samen laten ze vervolgens los van het oppervlak en ze verhuizen de cel in. Eenmaal in de cel zet het koppel de cel aan tot de produktie van LH en FSH, waar het uiteindelijk om ging. Na verloop van tijd laat het GnRH de receptor los. De receptor verhuist weer terug naar het oppervlak van de cel en kan vervolgens opnieuw koppelen met nieuw GnRH. En het spel herhaalt zich.

Zolang de receptor gekoppeld is en binnenin de cel zit, kan de cel geen nieuw GnRH ontvangen. De cel is als het ware geblokkeerd totdat de receptor weer is teruggekeerd naar de oppervlakte.

Het eigen lichaam brengt met tussenpozen kleine hoeveelheden GnRH in het bloed. In die pauzes krijgen de hypofysecellen de kans zich weer te herstellen. Daarna kunnen ze opnieuw gestimuleerd worden en opnieuw FSH en LH te produceren.

Anders wordt het wanneer GnRH-agonisten worden toegediend.

gnrh1GnRH-agonisten verschillen namelijk van het natuurlijke GnRH. De agonisten zijn zo gemaakt dat ze langer gekoppeld blijven aan de receptoren. Als ze eenmaal in de cel zijn, zullen de receptoren dus niet zo snel terug kunnen keren naar het oppervlak. Daarmee neemt het aantal receptoren op het oppervlak af en kan de cel minder goed gestimuleerd worden. De cel blijft geblokkeerd. Het effect is dat de cel minder LH en FSH kan produceren, tot zelfs totale blokkade toe.

 

 

gnrh2Daar komt nog bij dat de GnRH-agonisten in een hoge dosering worden toegediend. Na enkele weken is de aanwezigheid van LH en FSH in het bloed dan ook afgenomen tot bijna nul.

Het uiteindelijke effect is dat door het ontbreken van FSH en LH de eisprong van de vrouw wordt stilgelegd.

Andere toepassingen

In dit artikel gaat het met name om het gebruik bij IVF- en ICSI-behandelingen. Voor de volledigheid vermelden we nog dat er meer gevallen zijn waarbij de hoeveelheid hormonen in het lichaam moet worden verminderd. Dat kan onder meer, bij vrouwen, nodig zijn in geval van endometriose. Bij mannen kunnen deze middelen worden voorgeschreven bij sommige vormen van prostaatkanker.

Wijze van toediening

Er zijn twee andere manieren om de stoffen in het bloed te krijgen: via een neusspray of via een injectie. Synarel en Suprecur worden met een neusspray toegediend, de andere met behulp van injecties. Synarel wordt tweemaal per dag toegediend: ’s ochtends in het ene neusgat, ’s middags in het andere. Bij Suprecur wordt drie maal daags één pufje toegediend in ieder neusgat.

Bijwerkingen

Er zijn een aantal bijwerkingen mogelijk. Vanzelfsprekend zullen de bijsluiters van de medicijnen u hierover volledig informeren. Twee mogelijke bijwerkingen vermelden we hier. Zij zijn het gevolg van de lagere hoeveelheden hormonen die in het bloed zitten door het gebruik van de medicijnen.

Als eerste noemen we de ‘opvliegers’, zoals die ook in de overgang optreden. Ook in die periode immers stopt het lichaam met het aanmaken van sommige geslachtshormonen.

Een tweede bijwerking is botontkalking (osteoporose). Om deze reden zal een arts terughoudend zijn om deze medicijnen voor langere tijd (dat wil zeggen meer dan zes maanden zoals voor de behandeling van endometriose) voor te schrijven.

Tenslotte

In dit artikel hebben we geprobeerd een overzicht te geven van de beschikbare medicijnen om de cyclus stil te leggen. Het kan heel goed zijn dat je naar aanleiding hiervan nog vragen hebt. Je kunt dan vanzelfsprekend contact met Freya opnemen, maar wij adviseren je ook om deze vragen met je behandelend arts te bespreken. Hij is vanzelfsprekend bij uitstek geschikt om vragen over de door hem voorgeschreven medicijnen te beantwoorden.