Overheid schuift noodzakelijke wijziging in de wet al jarenlang voor zich uit
Opnieuw zijn we opgeschrikt door een bericht waarbij het ontzettend mis is gegaan met spermadonatie. Ook in Leiden en Den Bosch blijken artsen (resp. Beek en Nagel) in de jaren ’70 en ’80 eigen sperma te hebben gebruikt. Eerder haalden soortgelijke verhalen het nieuws vanuit Zwolle (Wildschut) en Barendrecht/Rotterdam (Karbaat). Je zou kunnen denken dat het nu, decennia later, allemaal goed geregeld is. Maar helaas: er zijn nog steeds mazen in de wet waardoor massadonoren ook anno nu nog hun gang kunnen gaan in Nederland.
Als je bent aangewezen op een spermadonor om je grootste wens in vervulling te laten gaan, kun je je wenden tot een fertiliteitskliniek met een spermabank in Nederland. Je kinderwens leg je daarmee in handen van medici. Dit vergt vertrouwen. Echter, door jarenlang doorschuiven van noodzakelijke wetgeving om de landelijke registratie van spermadonoren mogelijk te maken, kan dit vertrouwen worden beschaamd. Met alle gevolgen van dien voor wensouders én kinderen.
Een bijzondere manier om je kinderwens te vervullen
Vooropgesteld: gebruik van een spermadonor kan een prachtige manier zijn om invulling te geven aan je kinderwens. Wanneer je in eigen omgeving geen donor wilt of kunt vinden, kun je je wenden tot een spermabank. (De route waarbij je op zoek gaat naar een donor via social media of algemene oproepen raden wij om uiteenlopende redenen af.)
Waar kan het dan toch mis gaan?
In Nederland kun je terecht bij één van de acht spermabanken. Je mag verwachten dat je hiermee een veilige route bewandelt: de donoren zijn gescreend, het sperma is gecontroleerd en de matching gebeurt door professionals.
In Nederland is in een landelijk standpunt vastgelegd dat het sperma van een donor voor maximaal twaalf vrouwen mag worden gebruikt. Echter, de huidige wetgeving staat niet toe dat de donorgegevens landelijk worden geregistreerd. Een donor kan dus bij meerdere klinieken doneren zonder dat dit wordt opgemerkt. De spermabank moet de donor op zijn spreekwoordelijke blauwe ogen geloven als hij aangeeft niet elders te doneren of gedoneerd te hebben. Het ontbreekt aan een wettelijk kader om hierop controle uit te voeren.
Massadonoren
Veruit de meeste donoren die zich melden bij de spermabank zullen de juiste motieven hebben om sperma te doneren. Het probleem ontstaat als donoren de richtlijnen willen omzeilen: hen wordt geen strobreed in de weg gelegd. Om de eenvoudige reden dat de overheid de wetswijziging die noodzakelijk is voor de landelijke registratie van donoren maar niet doorvoert. Zo kan het gebeuren dat een massadonor naast privé-donaties ook bij meerdere klinieken zijn sperma doneert en hierdoor het maximaal aantal kinderen (zeer ruim) overschrijdt.
Kind van de rekening
In dit verhaal zijn alleen maar verliezers:
- De wensouders, die zelfs als ze het traject doorlopen via een spermabank, niet volledig kunnen vertrouwen op de motieven van de donor.
- De kinderen, die later in hun leven mogelijk geconfronteerd worden met tientallen, zo niet honderden biologische halfbroertjes en -zusjes en de mogelijke problemen die dit met zich meebrengt.
- De spermabanken, die door gebrekkige en achterhaalde wettelijke kaders niet de zorg kunnen leveren waar de patiënt recht op heeft.
Internationaal probleem
Met het vervagen van de grenzen is het fenomeen massadonoren bovendien niet langer een nationaal probleem. Mannen met een ziekelijke drang om zoveel mogelijk kinderen te verwekken, kunnen ook internationaal hun sperma aanbieden. Grensoverstijgende controle ontbreekt. Bovendien zijn er binnen Europa landen waar donatie (bij wet) nog volledig anoniem is. Europese – laat staan wereldwijde – wetgeving is nog ver weg. Er zijn inmiddels wereldwijd meerdere donoren actief die elk honderden kinderen hebben verwekt. En ja, óók via de officiële wegen. Naast nationale wet- en regelgeving op dit vlak moet dit thema ook internationaal prioriteit krijgen.
Doorpakken
Onlangs zijn er Kamervragen gesteld over de registratie van donoren en de wijze waarop wij binnen de landsgrenzen toezien op handhaving. Het is onbestaanbaar dat Nederland dit niet georganiseerd krijgt. In september is besluitvoering hieromtrent opnieuw doorgeschoven. Inmiddels ligt het wetsvoorstel voor wijziging van de Wet donorgegevens kunstmatige bevruchting bij de Raad van State. Tijd om nu door te pakken. Doorschuiven van deze verantwoordelijkheid vinden wij niet langer verdedigbaar.
