Vruchtbaarheid en lifestyle


Inhoudsopgave

1. Inleiding

2. Algemene lifestyle adviezen

3. Leefadviezen tijdens vruchtbaarheidsbehandelingen

4. Meer informatie


1.Inleiding

Wanneer je zwanger wilt worden, is het goed om zo gezond mogelijk te leven. Zeker wanneer je aangewezen bent op vruchtbaarheidbehandelingen, is het verstandig er een gezonde lifestyle op na te houden. De kans op een succesvolle behandeling wordt hiermee namelijk vergroot. In deze brochure lees je tips en adviezen voor een gezonde leefstijl voor zowel de vrouw als de man.

2. Algemene lifestyle adviezen

Een gezonde levensstijl is altijd van belang. Wanneer je zwanger wilt worden is het extra van belang om hier bewust mee bezig te zijn. Slechte omstandigheden kunnen de vruchtbaarheid zelf beïnvloeden. En rond de bevruchting en in de eerste weken van de zwangerschap wordt het embryo gevormd en juist dan kunnen invloeden van buitenaf schadelijk zijn.

2.1 Foliumzuur

Iedere vrouw die zwanger wil worden, doet er goed aan dagelijks extra foliumzuur, oftewel vitamine B11, te slikken. Vrouwen die voldoende foliumzuur gebruiken hebben een kleinere kans om een kind te krijgen met een open rug of een andere vorm van neuralebuisdefect. Vanuit de neurale buis groeien de hersenen en het ruggenmerg. Deze buis sluit zich in de vierde week na de bevruchting. Wanneer dit niet goed gebeurt, blijft er een opening bestaan waardoor het ruggenmerg in open verbinding staat met de buitenwereld. Het slikken van foliumzuur biedt geen garantie dat je kind deze aandoening niet heeft, maar helpt dit risico wel te verkleinen.

Vanuit de overheid is het advies om vanaf vier weken vóór de bevruchting tot acht weken ná de bevruchting dagelijks 0,4 of 0,5 milligram extra foliumzuur te slikken. Wanneer een gewenste zwangerschap onverhoopt langer op zich laat wachten, moet je foliumzuur wel blijven slikken. Foliumzuur richt bij langdurige inname geen enkele schade aan.

2.2 Roken en drugs

Het zal voor niemand een verrassing zijn: roken en drugsgebruik passen niet in een gezonde leefstijl. Drugsgebruik vermindert niet alleen de zwangerschapskans maar is ook zeer schadelijk voor het ongeboren kind. De kans op zwangerschap neemt af wanneer één of beide partners rookt en roken is niet zonder gevaar voor de zwangerschap en het ongeboren kind. Wees je ervan bewust dat ook het zogenaamde ‘meeroken’ schadelijk kan zijn.

Over het algemeen genomen kan gesteld worden dat een vrouw die rookt minder vruchtbaar is. Roken maakt dat een vrouw eerder in de overgang komt omdat het de kwaliteit van de eicellen aantast. Bovendien heeft een rokende vrouw een twee keer zo grote kans op eileiderproblemen, zoals een eileiderontsteking. En de rijping van eicellen wordt gehinderd doordat nicotine de aanmaak van het geslachtshormoon remt.

Het sperma van mannen die roken is van slechtere kwaliteit dan dat van mannen die niet roken. In het ejaculaat zitten niet alleen minder spermacellen, maar ze hebben daarnaast ook vaker een afwijkende vorm. Bij een ICSI-behandeling (een IVF-procedure waarbij de zaadcel direct in de eicel geïnjecteerd wordt) hebben niet-rokende mannen een bijna twee keer zo grote kans op succes! Wanneer een man stopt met roken, is de zaadkwaliteit na ongeveer twee à drie maanden verbeterd. Zo lang duurt namelijk het proces van de aanmaak van nieuwe zaadcellen.

De risico’s van roken strekken zich ook uit tot grotere kans op een miskraam, placentaloslating, doodgeboorte, vroeggeboorte en wiegendood. Dochters van rokende moeders hebben grotere kans op vruchtbaarheidsproblemen, want roken tast de eicellen van het ongeboren meisje aan.

Stoppen met roken is natuurlijk altijd erg moeilijk. Het beste is om te stoppen voordat je begint met proberen zwanger te worden. Een betere motivatie dan (gezond) zwanger willen worden is er toch niet? Als je al bezig bent met vruchtbaarheidsbehandelingen kan het extra zwaar zijn om te stoppen. Je zit dan toch al in een periode met doorgaans veel stress en onzekerheid. Als je daarnaast ook nog energie moet steken in het stoppen met roken kan dat een onmogelijke opgave lijken.
Toch is het verstandig om dit wél te doen. De vruchtbaarheid en de kans op een zwangerschap en een gezond kind nemen toe als jij en je partner de sigaretten laten staan. Deze wetenschap biedt misschien een extra stimulans om te stoppen met roken. Mocht het je niet lukken om op eigen kracht te stoppen, dan kun je overwegen om hier hulp voor in te schakelen. Je huisarts kan je hierover adviseren.

2.3 Alcohol

Voor alcohol geldt dat matigheid geboden is als je zwanger wilt worden. Een enkele keer een glaasje wijn tast de vruchtbaarheid niet aan, maar alcohol verhoogt wel de hoeveelheid oestrogeen in het bloed. Dit heeft invloed op de menstruele cyclus. Wanneer je zwanger bent is uiteraard het dringende advies om alcohol volledig te vermijden. De alcohol komt namelijk ook in het bloed van het kind.

Ook voor mannen is het advies om alcoholgebruik te matigen in de periode dat je probeert zwanger te worden en zeker tijdens vruchtbaarheidsbehandelingen. Alcohol remt de aanmaak van het mannelijk hormoon testosteron en bevordert de afbraak ervan. Hierdoor neemt het aantal zaadcellen af. Tegelijkertijd neemt het aantal afwijkende zaadcellen juist toe. Dus ook voor de man is het advies om het alcoholgebruik te beperken.

2.4 Gezond gewicht

De kans op zwangerschap is het grootst bij een gezond gewicht van de vrouw. Een gezond gewicht wil zeggen dat je niet te zwaar, maar ook niet te licht bent. Zowel over- als ondergewicht kunnen je menstruele cyclus verstoren. Of je een gezond gewicht hebt, kun je bepalen door je Body Mass Index, ofwel BMI te berekenen. Dit werkt als volgt:

Gewicht in kilo’s gedeeld door lengte in meters in het kwadraat = BMI (Body Mass Index)

(iemand van 2 meter met een gewicht van 80 kilo heeft dus een BMI van 80/(2 x 2) = 20 )

Een gezond BMI ligt tussen de 20 en 25. Boven de 30 is sprake van ernstig overgewicht.

Naast de BMI is ook de verdeling van het lichaamsvet van belang. Een peervorm (brede heupen) is een ‘gezondere’ vorm dan een appelvorm waarbij het lichaamsvet zich voornamelijk rondom de buik bevindt. Helaas kun je hier zelf geen invloed op uitoefenen.

Bij overgewicht is het verstandig om een gezond gewicht te bereiken vóórdat je start met het proberen zwanger te worden en in ieder geval vóór het ondergaan van vruchtbaarheidsbehandelingen. Streng lijnen tijdens de vruchtbaarheidsbehandelingen is niet raadzaam. Daarnaast geeft overgewicht een grotere kans op miskramen en extra risico’s voor de zwangerschap en bevalling. Maar wanneer je al zwanger bent, is het niet verstandig om te gaan lijnen.

Bij ondergewicht kan de eisprong geremd worden waardoor de menstruele cyclus verstoord raakt. Als je BMI onder de 20 ligt en je wilt zwanger worden, neem dan extra zetmeelrijke voeding, zoals (volkoren) pasta en aardappelen en eiwitrijke voeding, zoals kaas, boter, vis en volle melk.

Bij ernstig over- of ondergewicht is het raadzaam om advies in te winnen bij je huisarts en/of een diëtist om het gewicht op een gezond peil te krijgen. Zoals algemeen bekend is voldoende beweging een belangrijk aspect bij het afvallen.

2.5 Medicijngebruik

In de aanloop naar een zwangerschap is het goed om de medicijnen die je gebruikt, kritisch tegen het licht te houden. Overleg met je arts welke medicijnen je gebruikt en of je deze kunt blijven gebruiken tijdens vruchtbaarheidsbehandelingen en een eventuele zwangerschap.

Wanneer medicijnen vrij verkrijgbaar zijn bij de drogist, wil dit niet altijd zeggen dat ze veilig gebruikt kunnen worden tijdens vruchtbaarheidsbehandelingen en zwangerschap. Lees daarom altijd aandachtig de bijsluiter en overleg eventueel met je arts of apotheker of je dit geneesmiddel kunt blijven gebruiken. Hetzelfde advies geldt ook voor homeopathische middelen.

2.6 Gevaarlijke stoffen en risicoberoepen

Een werkgever heeft de formele verplichting om een risico-inventarisatie en -evaluatie (RIE) te maken. Hierin wordt aangegeven welke risico’s werknemers lopen. In een aparte paragraaf wordt ingegaan op de risico’s voor zwangere werkneemsters en werkneemsters met een kinderwens.

In de RIE staat o.a. of er gewerkt wordt met stoffen die schadelijk zijn voor de vruchtbaarheid of voor het ongeboren kind. Wanneer je zwanger wilt worden is het goed om na te gaan of je werkplek veilig is wanneer je zwanger bent of wilt worden. Er zijn bepaalde stoffen, zoals kankerverwekkende en zogenaamde reprotoxische stoffen, die zowel bij mannen als vrouwen extra risico’s met zich meebrengen voor de vruchtbaarheid of het ongeboren kind. Meer specifieke informatie over gevaarlijke stoffen is te vinden op de website van FNV.

Enkele risicoberoepen zijn: röntgenlaboranten (röntgenstraling kan erfelijke afwijkingen veroorzaken), stewardessen en piloten (kosmische straling in de atmosfeer), personeel op operatiekamers (narcosegassen), schoonmakers (vluchtige stoffen in schoonmaakmiddelen), metaalwerkers, laboratoriumpersoneel, verpleegkundigen, apothekersassistenten en tuinbouwpersoneel (bestrijdingsmiddelen).

Wanneer je weet of vermoedt dat je in je werk in aanraking komt met gevaarlijke stoffen, is het goed om je kinderwens met de werkgever te bespreken zodat risicobeperkende maatregelen getroffen kunnen worden.

2.7 Stress

De meeste paren worden zwanger binnen een jaar onbeschermd vrijen. In de loop van dat jaar ervaren sommige mensen al enige stress omdat het hen niet (snel genoeg) lukt. Ze beginnen zich al zorgen te maken. Je kunt je afvragen of deze stress niet slecht is voor de kans op zwangerschap. Over de invloed van stress op de vruchtbaarheid wordt veelvuldig gespeculeerd. Tot nu toe blijkt uit onderzoeken dat de invloed van stress beperkt is op de kans om zwanger te worden.

Een vruchtbaarheidsbehandeling is voor het paar dat dit ondergaat vaak zwaar. In de meeste gevallen brengt dit een bepaalde mate van stress met zich mee. Het delen van ervaringen met lotgenoten kan je soms helpen met de spanning om te gaan. Indien nodig zijn er ook mogelijkheden om professionele hulp te zoeken op dit gebied.

2.8 Sporten

Sporten is gezond en je kunt hiermee doorgaan tijdens de periode dat je zwanger wilt worden, vruchtbaarheidsbehandelingen en eventuele zwangerschap. Het is wel van belang niet overmatig te sporten, want dit kan de vruchtbaarheid van de vrouw negatief beïnvloeden. Er is dus niets mis met regelmatig bezoek aan de sportschool, maar overdrijf het niet. Het gebruik van anabole steroïden wordt afgeraden omdat dit de vruchtbaarheid kan verminderen.

Verder is het belangrijk om te luisteren naar je lichaam. Als het niet goed voelt om te sporten, kun je het beter laten.

2.9 Spermakwaliteit

Eerder in deze brochure zijn al enkele adviezen gegeven ter verbetering van de zaadkwaliteit (niet roken, geen drugs gebruiken, alcoholconsumptie matigen). Daarnaast zijn er enkele algemene adviezen om de spermakwaliteit te bevorderen:

  • Draag geen strak zittend ondergoed
  • Neem de laptop niet op schoot
  • Draag de mobiele telefoon niet de broekzak
  • Gebruik geen glijmiddelen, deze kunnen het zaad aantasten

 

3. Leefadviezen tijdens vruchtbaarheidsbehandelingen

Naast de algemene lifestyle adviezen die hierboven zijn opgenomen, zijn er zaken waar je in het bijzonder op moet letten als je bezig bent met vruchtbaarheidsbehandelingen.

Het algemene advies is: luister naar je lichaam. Zeker wanneer bij de behandeling gebruik gemaakt wordt van het Follikel Stimulerend Hormoon (FSH) om meerdere eicellen tot rijping te brengen, is het verstandig signalen van je lichaam te onderkennen. Tijdens de behandeling geldt altijd: neem bij twijfel contact op met het fertiliteitsteam.

3.1 Na de punctie en embryotransfer (IVF/ICSI)

Bij een IVF/ICSI behandeling is het advies om het op de dag van de punctie rustig aan te doen. Dit betekent dat je beter niet kunt gaan werken en geen afspraken plannen. Daarnaast is het verstandig om niet zelf in de auto te stappen na de ingreep, maar je te laten rijden.

Na de terugplaatsing van embryo(‘s) kun je gewoon alles doen. Veel vrouwen zijn bang dat ze op het toilet het embryo/de embryo’s kunnen uitpersen. Dit kan echter niet gebeuren, de baarmoeder is geen lege holte waarin ze ‘zwemmen’, want de wanden van de baarmoeder zitten tegen elkaar aan. Je kunt dit vergelijken met een boterham met pindakaas en hagelslag; de hageltjes zullen er niet tussenuit vallen.

Je lichaam is de beste graadmeter voor wat je wel en niet kunt doen. Luister naar de signalen en vermijd overbelasting.

3.2 (Dreigende) overstimulatie

Bij vrouwen die hormoonpreparaten hebben gehad die de eicelrijping bevorderen is het mogelijk dat de eierstokken dermate opgezet zijn dat zich OHSS (ovarieel hyperstimulatie syndroom) ontwikkelt. Dit betekent dat door bepaalde stoffen uit de eierstok de kleine bloedvaten in de buik meer vocht doorlaten dan normaal. Er komt dan vocht in de buikholte en het bloed wordt dikker. Hierdoor kunnen doorbloedingsstoornissen van bepaalde organen ontstaan. De symptomen van een OHSS zijn:

  • Opgezette buik
  • Buikpijn
  • Misselijkheid of braken
  • Snelle gewichtstoename
  • Kortademigheid
  • Duizelingen

Als men deze symptomen waarneemt is het verstandig om contact op te nemen met de IVF- of fertiliteitsafdeling (beter niet de huisarts!). In geval van duizelingen moet dit zonder uitstel gebeuren. Bij het waarnemen van bovenstaande klachten gelden de volgende adviezen:

  • Meet iedere dag op een vast tijdstip je gewicht en buikomvang
  • Drink veel (minimaal 2 à 3 liter per dag)
  • Let op of je voldoende plast

Neem te allen tijde contact op met je gynaecoloog als je vermoedt dat je een overstimulatie ontwikkelt.

4. Meer informatie

Wanneer je meer informatie wilt, dan kun je een bezoek brengen aan onze website www.freya.nl.

Ook de volgende websites bieden relevante informatie:

banner slimmer zwanger Het ErasmusMC heeft voor de begeleiding van vrouwen die zwanger zijn of willen worden, samen met hun partner, het programma Slimmer Zwanger
ontwikkeld. Dit programma bestaat uit een zelftest en 26 weken coaching met SMS en E-mail.

 

© Freya

Freya, vereniging voor mensen met vruchtbaarheidsproblemen ©

januari 2008