Van Olijf, het netwerk voor vrouwen met gynaecologische kanker, ontvingen wij onderstaand artikel. Een interessant artikel over de mogelijke vergoeding van het invriezen van eierstokweefsel.
Behandeling met chemotherapie of bestraling van vrouwen met kanker kan de eierstokken fors beschadigen. Hierdoor dreigen deze vrouwen soms hun vruchtbaarheid te verliezen. Het invriezen van eierstokweefsel kan dan een oplossing bieden. Sinds 17 mei 2023 wordt het invriezen, bewaren en later terugplaatsen van eierstokweefsel in Nederland vergoed vanuit het basispakket. Waarom daartoe besloten is, wat de behandeling inhoudt en wie ervoor in aanmerking komt, bespreken we in dit artikel.
Door: Dr. Jenneke C. Kasius (gynaecologisch oncoloog Amsterdam UMC), Prof. Dr. Mariette Goddijn (hoogleraar voortplantingsgeneeskunde Amsterdam UMC)
Hoe de vergoeding tot stand is gekomen
Tussen 2016 en 2022 verschoof het invriezen, bewaren en terugplaatsen van eierstokweefsel van experimentele naar reguliere zorg. Deze behandeling werd ook opgenomen in de Nederlandse richtlijn ‘Fertiliteitsbehoud bij vrouwen met kanker’. In 2022 werd een overzichtsartikel gepubliceerd, waaruit bleek dat de eierstokfunctie na terugplaatsing van het ingevroren eierstokweefsel herstelde bij gemiddeld 72% van de vrouwen. Na terugplaatsing van ingevroren eierstokweefsel werd gemiddeld 37% van de vrouwen zwanger en kreeg gemiddeld 28% een levend geboren kind. Het verwijderen van de eierstokken om ze in te vriezen bleek zonder grote risico’s. Ook bleek de behandeling veilig, bij slechts 1% kwam de kanker terug, niet vaker dan in de groep waarbij geen eierstokweefsel was teruggeplaatst. Voor bepaalde groepen vrouwen of meisjes met kanker is het invriezen en terugplaatsen van eierstokweefsel de enige manier om de functie van de eierstokken na kankerbehandeling te herstellen.
Dreigende onvruchtbaarheid door kankerbehandeling beïnvloedt de kwaliteit van leven voor deze patiënten enorm. Op basis van deze gegevens en argumenten besloot het zorginstituut de kosten voor het invriezen, bewaren en terugplaatsen van eierstokweefsel te vergoeden vanuit het basispakket.
Voor wie?
Vrouwen die een behandeling ondergaan met schadelijk effect op de eierstokken komen voor het invriezen van eierstokweefsel in aanmerking. Het betreft vooral meisjes vanaf de puberteit en jonge vrouwen bij wie geen andere methoden bestaan om de vruchtbaarheid te sparen, vrouwen die heel snel moeten starten met de kankerbehandeling of bij wie hormonale stimulatie van de eierstokken niet mogelijk is. Het ingevroren eierstokweefsel wordt alleen teruggeplaatst bij vrouwen in de vruchtbare leeftijd met kinderwens, bij wie de achtergebleven eierstok na de kankerbehandeling niet meer werkt en de oncologische behandelaar akkoord is.
Hoe werkt het?
Voor het invriezen van eierstokweefsel wordt één eierstok uit de buik weggenomen. Dit gebeurt tijdens een kijkoperatie onder algehele narcose, meestal in dagbehandeling. Er worden kleine sneetjes (5-10 mm) in de buik gemaakt waardoor een camera en instrumenten in de buik worden gebracht. Met deze instrumenten wordt de eierstok losgemaakt en via een iets grotere snede (zo’n 3 cm) uit de buik gehaald. Van de buitenkant van de eierstok (de schors) worden in het IVF laboratorium kleine reepjes gemaakt. Deze reepjes worden ingevroren en opgeslagen in vloeibare stikstof. Dit weefsel kan langdurig worden bewaard. Een deel van de (onrijpe) eicellen gaan tijdens het invriezen en ontdooien kapot. Voor het terugplaatsen worden de reepjes door de patholoog met de microscoop gecontroleerd op uitzaaiingen. De ingevroren eierstokreepjes worden ontdooid en geplaatst in het bekken, het liefst op de achtergebleven eierstok. Het terugplaatsen van eierstokweefsel wordt meestal ook gedaan met een kijkoperatie. Als de operatie geslaagd is, komt de menstruatie vervolgens vanzelf op gang. Dan bestaat ook de kans om natuurlijk zwanger te worden.
Het is belangrijk om te zorgen dat de kwaliteit van het invriezen en terugplaatsen van eierstokweefsel steeds ver- beterd wordt en de techniek doorontwikkelt. Daarom is afgesproken dat de behandeling maar in een paar centra in Nederland plaatsvindt. ‘De Special Interest Group’ Fertiliteitspreservatie (NVOG) speelt hierin een belangrijke rol en wil de behandeling graag landelijk registreren.
Voor- en nadelen
Voorafgaand aan een vruchtbaarheidsparende behandeling is er altijd een gesprek met een arts of gynaecoloog van een fertiliteitscentrum. De voor- en nadelen van de behandeling en de mogelijke alternatieven (zoals het invriezen van eicellen) worden daarin besproken.
Een voordeel van het invriezen van eierstokweefsel is dat het de start van de kankerbehandeling bijna niet ver- traagt. Daarnaast is het mogelijk om bij een geslaagde terugplaatsing van eierstokweefsel natuurlijk zwanger te worden. Tenslotte is ook de productie van vrouwelijke hormonen door de eierstok weer terug, wat belangrijk is voor de gezondheid van botten, hart en bloedvaten.
Er is ook een aantal mogelijke nadelen. Heel af en toe kan een eierstok niet veilig uit de buik worden weggenomen door bijvoorbeeld verklevingen. Daarnaast treedt bij een heel klein aantal van de operaties complicaties op, zoals schade aan andere organen in de buik, een bloeding of ontsteking. Ook is er een heel erg kleine kans dat er een uitzaaiing op het eierstokreepje aanwezig is, dat je terug in de buik brengt bij de terugplaatsing. Tenslotte werkt het teruggeplaatste eierstokweefsel soms niet.
Al met al moeten vrouwen die voor het invriezen en terugplaatsen van eierstokweefsel in aanmerking komen zorgvuldig worden geselecteerd en behandeld. Als dat gebeurt, is het een grote uitkomst voor vrouwen die anders hun vruchtbaarheid zouden verliezen door kankerbehandeling. De recente vergoeding van deze behandeling uit het basispakket van de zorgverzekering is een belangrijke stap om nog meer vrouwen de kans te geven hun kinderwens na de kankerbehandeling te vervullen.
